درمان آرتروز زانو: بهترین راهکارها برای مدیریت درد

درمان آرتروز زانو: بهترین راهکارها برای مدیریت درد

در جامعه امروزی، آرتروز یک مشکل عمده سلامت عمومی است که از هر ده بیمار، یک نفر را تحت تاثیر قرار می‌دهد و اغلب در زانو رخ می‌دهد. آرتروز زانو به طور قابل توجهی بر کیفیت زندگی افراد تاثیر می‌گذارد. در این محتوا تلاش کرده‌ایم تا به معرفی این بیماری، پیشگیری و درمان آرتروز زانو بپردازیم. همچنین روشهای نوین درمان، جراحی زانو و راهکارهای مدیریت درد زانو را برای شما برجسته کنیم.

پیشگیری و درمان آرتروز زانو

آرتروز زانو چیست و چرا باعث درد و سفتی مفصل میشود؟

آرتروز زانو بیماری مفصلی است که در اثر تخریب غضروف زانو ایجاد می‌شود. این بیماری با فشار بیش از حد و ساییدگی غضروف زانو، به صورت درد و اختلال در تحرک زانو بروز می‌کند. در واقع غضروف به عنوان یک ضربه‌گیر طبیعی، به تدریج ساییده می‌شود مفصل دیگر نمی‌تواند به نرمی حرکت کند، در نتیجه درد، سفتی و التهاب ایجاد می‌شود. عوامل خطر این بیماری شامل:

• داشتن ناهنجاری مادرزادی مفصل زانو؛
• سابقه آسیب‌دیدگی زانو، حتی اگر با گذشت زمان بهبود یافته باشد؛
• استفاده بیش از حد از مفصل، فشار بیش از حد بر زانوها از طریق دویدن، فعالیت‌های ورزشی شدید یا فعالیت‌های مرتبط با کار(مانند کاشی‌کاری) می‌تواند منجر به آرتروز زانو در مراحل بعدی زندگی شود؛
• اضافه وزن یا بلند کردن مکرر بارهای سنگین خطر آرتروز زانو را افزایش می‌دهد.

با این حال، عامل مهم و اصلی آرتروز زانو، سن و پیری است. این بیماری به ندرت در افراد زیر 40 سال رخ می‌دهد.

علائم اصلی آرتروز زانو و روش‌های تشخیص درست

اولین علائم آرتروز زانو زمانی ظاهر می‌شود که بیمار وزن خودش را روی زانو قرار می‌دهد. با گذشت زمان، این علائم تشدیدتر شده و در حالت استراحت درد نیز رخ می‌دهد، به این معنا که درد زانو به طور ناگهانی در طول خواب یا دوره‌های استراحت بروز می‌کند. پیشرفت آرتروز زانو همچنین با علائمی مانند سفتی مفصل یا درد شدید در صبح و عصر مشخص می‌شود. درد زانو مبهم است و بسته به ناحیه زانوی آسیب دیده، در داخل یا خارج زانو احساس می‌شود.

با گذشت زمان تنش و سفتی در زانو به تدریج افزایش می‌یابد. عضلات ضعیف شده و زانو ناپایدار می‌شود. در برخی موارد، درد به صورت موجی بروز می‌کند و با تورم و احساس سوزش همراه است.

هنگام درد شدید زانو، فعالیت بدنی ملایم نیز ممنوع است.

بهترین روش‌های خانگی برای کاهش درد آرتروز زانو

استراحت و بالا بردن پاها در حالت دراز کشیده برای بهبود بازگشت وریدی و کاهش التهاب و تورم زانو مفید و موثر است. حرکت برای محافظت از مفصل ضروری می‌باشد، با این وجود، در بیماری آرتروز نیاز به فعالیت‌های بدنی ملایم مانند شنا، پیاده‌روی و یوگا است.

کمپرس سرد و گرم نیز در کاهش درد مفید می‌باشد. کمپرس گرم یا سرد برای کاهش درد مفصل بستگی به وضعیت زانو دارد. در موارد التهاب حاد مانند زانوی متورم، قرمز و داغ توصیه می‌شود، از کمپرس سرد استفاده کنید. چون که کمپرس سرد به عنوان یک ضد التهاب طبیعی عمل می‌کند و درد را تسکین می‌دهد. برای خشکی صبحگاهی و درد مزمن آرتروز زانو، گرما مفیدتر است، زیرا عضلات را شل می‌کند، گردش خون را بهبود می‌بخشد و انعطاف‌پذیری مفاصل را افزایش می‌دهد.

داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی در درمان آرتروز زانو تجویز می‌شوند.

موثرترین داروها و درمان‌های پزشکی برای کنترل درد آرتروز زانو

آرتروز یک بیماری مزمن و ادامه‌دار است و درمان قطعی برای این بیماری وجود ندارد اما پیشرفت آن حتی در مراحل پیشرفته، به لطف درمان پزشکی و سبک زندگی سالم، کند می‌شود. دارو می‌تواند درد را در طول تشدید التهاب آرتروز تسکین دهد، استامینوفن در درمان زانو درد، اولین گزینه است.

هنگامی که التهاب شدید و زانو دردناک است و به درمان استامینوفن پاسخ نمی‌دهد، داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)فقط برای یک دوره کوتاه(حداکثر 5 روز) به دلیل عوارض جانبی گوارشی، قلبی عروقی یا کلیوی، به ویژه در سالمندان با کمترین دوز تجویز می‌شوند. علاوه بر این، NSAIDs  می‌توانند علائم عفونت(تب، درد) را بپوشانند و منجر به تأخیر در تشخیص و درمان عفونت همزمان شوند.

استفاده از مکمل‌ها برای درمان آرتروز زانو نیز بایستی تحت نظر پزشک صورت بگیرد. به عنوان مثال برخی مکمل‌ها دارای کورکومین(زردچوبه) هستند و کورکومین در بیماری صفراوی نبایستی مصرف شود. همچنین خطر تداخل بین کورکومین و داروهای خاصی مانند داروهای ضد انعقاد، داروهای ضد سرطان و سرکوب کننده‌های سیستم ایمنی وجود دارد.

تمرینات مناسب برای تقویت عضلات و کاهش فشار روی مفصل زانو

فعالیت بدنی بخشی از درمان آرتروز زانو است و تاثیر آرتروز بر فعالیت‌های روزانه را کاهش می‌دهد. برای تسکین آرتروز، کشش عضلات چهار سر ران هر روز صبح می‌تواند ایده خوبی باشد. در حالت ایستاده، زانوی خود را به عقب خم کنید، مچ پا را بگیرید و به آرامی آن را به سمت باسن خود بکشید. این تمرین را روی هر پا به مدت ۱۵ تا ۳۰ ثانیه انجام دهید.

با این وجود، تمام فعالیت‌های بدنی به طور موقت در طول تشدید شدن آرتروز بایستی متوقف شوند. همچنین با محدود کردن ایستادن طولانی مدت، کارهای خانه، بالا رفتن از پله‌ها، حمل بارهای سنگین و غیره، به مفصل استراحت نسبی داده ‌شود.

تزریق پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) در زانو

نقش تغذیه و کاهش وزن در مدیریت بهتر آرتروز زانو

آرتروز زانو را می‌توان با یک رژیم غذایی ضدالتهاب شامل ماهی‌های چرب (ماهی آزاد، ساردین، ماهی خال‌مخالی)، سبزیجات برگ‌دار، انواع توت‌های سرشار از آنتوسیانین، آجیل و روغن زیتون فوق بکر و زردچوبه تسکین داد. اضافه وزن، پیشرفت آرتروز زانو را بدتر می‌کند. کاهش وزن، در صورت لزوم، همیشه مفید است. با توجه به این نکته، توصیه می‌شود از مصرف برخی غذاها مانند گوشت‌های فرآوری شده، قندهای تصفیه شده، غذاهای سرخ شده و نوشیدنی‌های شیرین خودداری کنید.

 درمان‌های پیشرفته مثل تزریق ژل، اوزون‌تراپی و PRP؛ چه کسانی مناسب هستند؟

امروزه، پیشرفت‌ها در پزشکی ترمیمی جایگزین‌های نوآورانه‌ای برای درمان‌های سنتی ارائه می‌دهد. این رویکردهای جدید نه تنها برای تسکین علائم، بلکه برای کاهش سرعت پیشرفت بیماری و حتی ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده مفصل نیز مفید است. تزریق پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) در زانو در سال‌های اخیر محبوبیت زیادی پیدا کرده است. از مزایای این روش بهبود درد ۶۰ تا ۸۰ درصد، کاهش سفتی و افزایش تحرک و به تعویق انداختن نیاز به پروتز تا ۲ سال می‌باشد. PRP  در بیماران جوان یا میانسال مبتلا به آرتروز در مراحل اولیه مؤثرتر است.

تزریق داخل مفصلی اسید هیالورونیک برای روانکاری داخل مفصل نیز صورت می‌گیرد. نتایج تزریق روان‌کننده به مرحله آرتروز بستگی دارد. اوزون‌تراپی زانو نیز درد را کاهش می‌‎دهد و عملکرد زانو را بهبود می‌بخشد اما مانند PRP برای افراد دارای آرتروز پیشترفته مناسب نیست.

انتخاب روش درمان آرتروز زانو به شدت بیماری بستگی دارد.

چه زمانی آرتروز زانو نیاز به جراحی دارد؟

اگر درمان‌های محافظه‌کارانه(تزریق، داروهای ضدالتهاب، فیزیوتراپی و غیره) نتایج مطلوب را به همراه نداشته باشند، معمولاً جراحی برای درمان آرتروز زانو ضروری است. همه روش‌های جراحی خطراتی از جمله عفونت، عوارض بعد از عمل، بیهوشی، تروما و غیره را به همراه دارند. بنابراین در انتخاب روش جراحی زانو، شدت و مدت زمان درد و همچنین تاثیر بیماری بر زندگی روزمره(به عنوان مثال کاهش تحرک) و سن بیمار بایستی در نظر گرفته ‌شود.

مرحله بیماری و ناحیه غضروف آسیب دیده نیز از عواملی هستند که بر توصیه یا عدم توصیه جراحی تاثیر می‌گذارند. در همه موارد، مشاوره پزشکی برای تشخیص و انتخاب درمان مناسب ضروری است.

برای درمان آرتروز زانو سه گزینه جراحی دبریدمان آرتروسکوپی، استئوتومی و آرتروپلاستی وجود دارد. دبریدمان مفصل آرتروسکوپی با هدف برداشتن اجسام خارجی (قطعات غضروف و غیره) و تنظیم مجدد منیسک برای بهبود حرکت مکانیکی زانو در موارد آرتروز انجام می‌شود.

استئوتومی شامل اصلاح انحراف زانو برای توزیع بهتر فشار با برداشتن یک گوه از استخوان تیبیا است. سپس زانو صاف شده و الگوهای تحمل وزن اصلاح می‌شوند. این روش جراحی به ویژه برای بیماران دچار ژنوواروم(پاهای پرانتزی: زانوها حتی وقتی پاها کنار هم هستند به هم نمی‌رسند) یا ژنووالگوم(زانوهای ضربدری) صورت می‌گیرد.

آرتروپلاستی ( جراحی مفصل زانو) با هدف جایگزینی مفصل با پروتز جزئی یا کامل زانو انجام می‌شود. در این روش تعویض مفصل زانو برای جایگزینی مفصل دردناک یا محدود زانو با یک ایمپلنت مصنوعی استفاده می‌شود. این روش اغلب در بیماران مبتلا به آرتروز پیشرفته برای تسکین درد و بازیابی تحرک کاربرد دارد. پروتز زانو از اجزای مختلفی تشکیل شده است که حرکات طبیعی مفصل را تقلید می‌کند و به زانو اجازه می‌دهد تا دوباره به راحتی عمل کند.